Danas je utorak, 10. novembar 2026. godine. Ovaj datum u istoriji pamti se po bitkama, rođenjima velikih umetnika i naučnika, ali i po smrti nekoliko značajnih državnika. U nastavku donosimo pregled najvažnijih događaja.
Srednji vek i renesansa
1444. U bici kod Varne u Bugarskoj snage turskog sultana Murata II porazile su poljsko-ugarsku vojsku. U bici je poginuo poljski kralj Vladislav Jagjelo III, a među vojskovođama bio je i erdeljski vojvoda Janoš Hunjadi, u srpskim narodnim pesmama poznat kao Sibinjanin Janko.
1483. Rođen je Martin Luter, nemački verski reformator i osnivač protestantizma. Kao sin rudara, po očevoj želji počeo je da studira pravo, ali je ubrzo postao monah avgustinac. Godine 1517. izložio je 95 teza kojima je zahtevao reformu Crkve. Papa Lav X isključio ga je iz rimokatoličke crkve, ali se njegovo učenje brzo širilo Nemačkom. Luter je osuđivao korupciju i licemerje, a posebno prodaju indulgencija kojom se prikupljao novac za dovršetak hrama Svetog Petra u Rimu. Njegovi spisi i prevod Biblije presudno su uticali na oblikovanje jedinstvenog nemačkog književnog jezika.
1493. Rođen je švajcarski alhemičar i lekar Teofrast Bombast fon Hohenhajm, poznat kao Paracelzus. Zaslužan je za primenu hemije u medicini, a smatra se začetnikom takozvane jatrohemije.
Umetnici i mislioci
1668. Rođen je francuski kompozitor i orguljaš Fransoa Kupren, jedna od ključnih figura muzičkog života Pariza početkom 18. veka. Bio je dvorski klavsenista i učitelj dece Luja XIV, a autor je i metodike „Umetnost sviranja na klavsenu“.
1697. Rođen je engleski slikar Vilijam Hogart, istaknuti portretista i crtač. Uglavnom je slikao satirične i moralizatorske scene iz života aristokratije.
1759. Rođen je Fridrih fon Šiler, pisac, filozof, istoričar i najznačajniji nemački klasični dramatičar. Radio je kao pukovski lekar u Virtembergu, a potom živeo u Manhajmu i Lajpcigu. U Vajmar se preselio 1787, gde se sprijateljio s Geteom, a 1789. postao je profesor istorije u Jeni. Među njegovim najpoznatijim delima su drame „Razbojnici“, „Don Karlos“, „Valenštajn“, „Marija Stjuart“, „Devica Orleanska“ i „Vilhelm Tel“, kao i filozofske rasprave poput „O estetičkom vaspitanju čoveka“.
1838. Rođen je Živojin Žujović, prvi propagator i ideolog socijalizma u Srbiji i sledbenik Prudona. Socijalističke ideje prihvatio je tokom školovanja u Kijevu, Petrogradu i Minhenu, a saradnjom sa više srpskih časopisa objavljivao je studije, rasprave i polemike.
1891. Umro je francuski pesnik Artur Rembo, preteča simbolizma i nadrealizma. Njegovo delo nije obimno, ali je novim pesničkim jezikom snažno uticalo na pesnike širom sveta. Većinu pesama napisao je pre dvadesete godine, a čuvenu poemu „Pijani brod“ već sa 17. Živeo je lutalački i dugo boravio u severnoj Africi, gde se bavio trgovinom.
Srpska istorija i kultura
1882. Kralj Srbije Milan Obrenović primio je u svečanu audijenciju Judžina Šilera, prvog izvanrednog i opunomoćenog poslanika SAD u Srbiji, koji mu je tom prilikom predao akreditivna pisma.
1901. Rođen je Milan Bartoš, pravnik, stručnjak za međunarodno javno pravo, profesor Pravnog fakulteta u Beogradu i član SANU. Bio je član više jugoslovenskih delegacija u Ujedinjenim nacijama.
1910. Na inicijativu Pavla Popovića, Aleksandra Belića i Jovana Skerlića osnovano je Društvo za srpski jezik i književnost, sa ciljem unapređenja nastave srpskog jezika i književnosti u školama. Društvo je radilo do 1941, uz prekid tokom Prvog svetskog rata.
1923. Rođen je Dragoslav Andrić, srpski prevodilac, pisac, leksikograf i dramaturg. Sa engleskog, francuskog, nemačkog i ruskog preveo je oko 130 knjiga, a posebno se ističu njegove antologije kineske, japanske, kanadske i američke humorističke poezije.
2011. Preminuo je srpski glumac Petar Kralj. Diplomirao je glumu u Beogradu, a od 1968. do 1979. bio je član Ateljea 212. Dobitnik je brojnih priznanja, među njima i četiri nagrade za životno delo, uključujući Dobričin prsten i nagradu Sterijinog pozorja.
Dvadeseti vek
1919. Rođen je ruski konstruktor Mihail Kalašnjikov, tvorac automatske puške AK-47, nazvane po njegovom prezimenu.
1925. Rođen je velški glumac Ričard Barton, koji se prvo istakao u Šekspirovim dramama, a potom i u filmovima kao što su „Kleopatra“, „Beket“, „Ana od hiljadu dana“, „Ukroćena goropad“ i „Sutjeska“.
1928. Regent Hirohito krunisan je za japanskog cara.
1932. Rođen je američki glumac Roj Šajder, poznat po ulozi šerifa Brodija u Spilbergovoj „Ajkuli“ i ulozi u mjuziklu „Sav taj džez“. Bio je dvaput nominovan za Oskara, između ostalog za film „Francuska veza“.
1938. Umro je Kemal Ataturk, osnivač moderne Turske. Pod njegovim vođstvom 1922. ukinut je sultanat, a 1923. proglašena republika. Kao general je 1915. odbranio Galipolje, a posle Prvog svetskog rata sprečio je podelu zemlje. Tokom 18 godina vladavine sproveo je agrarnu reformu, doneo savremene zakone, reformisao jezik i pismo, ukinuo kalifat, uveo svetovnu državu i dao ženama pravo glasa. Bio je i jedan od tvoraca Balkanskog saveza 1934.
1938. Fašistički režim Benita Musolinija u Italiji usvojio je antisemitske zakone pod uticajem nemačkog nacizma.
1942. U Drugom svetskom ratu, nakon pobede kod El Alamejna nad Afričkim korpusom Ervina Romela, saveznici su očistili Egipat od nemačkih trupa i zauzeli alžirski grad Oran.
1943. Nemačke vlasti uspostavile su u Crnoj Gori kolaboracionističku „Narodnu upravu“.
1945. Komunističku vladu Albanije priznale su zapadne sile.
1973. Američki državni sekretar Henri Kisindžer doputovao je u Peking i kineskim liderima preneo da su SAD odlučne da što pre normalizuju odnose s Kinom.
1975. Vlade Jugoslavije i Italije potpisale su u Osimu, kod Ankone, ugovor o konačnom rešenju graničnih i drugih pitanja između dve zemlje.
1982. Umro je Leonid Brežnjev, generalni sekretar Komunističke partije Sovjetskog Saveza. Na vlast je došao 1964. smenom Nikite Hruščova i zadržao je do smrti. Doprineo je dijalogu sa SAD, ali je zaustavio promene započete u Hruščovljevo vreme.
1989. Todor Živkov podneo je ostavku na mesto generalnog sekretara Komunističke partije Bugarske posle 35 godina na čelu stranke. Zamenio ga je Petar Mladenov, koji ga je sedam dana kasnije nasledio i na funkciji predsednika Državnog saveta.
1990. Čandra Šekar postao je premijer Indije.
1994. Irak je formalno priznao Kuvajt kao suverenu državu.
1995. Nigerijski vojni režim pogubio je devet aktivista za ljudska prava, među njima i Kena Saro Vivu, vođu plemena Ogoni. Zapad se zadovoljio verbalnim osudama, zbog interesa kompanija koje u Nigeriji eksploatišu naftu i gas.
1997. Boris Jeljcin i Đang Cemin potpisali su deklaraciju kojom je okončan dugogodišnji pogranični spor Rusije i Kine.
Od 2000. do danas
2000. SR Jugoslavija postala je punopravna članica OEBS-a.
2003. Umro je Kenan Banana, prvi predsednik nezavisnog Zimbabvea. Funkciju je obavljao od 1980. do 1987, kada ju je prepustio premijeru Robertu Mugabeu.
2007. Umro je američki književnik Norman Majler, dvostruki dobitnik Pulicerove nagrade. Po obrazovanju avioinženjer, međunarodnu slavu stekao je sa 25 godina romanom „Goli i mrtvi“. Prvu Pulicerovu nagradu dobio je 1967. za delo „Armije noći“ o maršu na Pentagon.
2015. Preminuo je Helmut Šmit, dugogodišnji kancelar Nemačke. Na čelu vlade bio je od 1974. do 1982, a pre toga ministar finansija, privrede i odbrane. Važio je za intelektualni i moralni autoritet moderne Nemačke.
2019. Evo Morales povukao se sa mesta predsednika Bolivije pod pritiskom načelnika generalštaba oružanih snaga. Protesti su počeli posle izbora krajem oktobra, a Organizacija američkih država saopštila je da je bilo nepravilnosti. Morales je na čelu zemlje bio od januara 2006.
2020. Vladimir Putin i lideri Jermenije i Azerbejdžana potpisali su zajedničku izjavu o prekidu rata u Nagorno-Karabahu, čime je okončan sukob započet u septembru. Sporazum je imao 11 tačaka, a ruske mirovne trupe raspoređene su duž kontakt linije i koridora koji povezuju Jermeniju i Karabah.
2023. Naučnici sa Univerziteta Oksford snimili su u Indoneziji Atenborovu ehidnu, nazvanu po Dejvidu Atenborou. Time je dokazano da ta vrsta nije izumrla, kako se ranije pretpostavljalo. Ehidne su sisari koji nose jaja i smatraju se „živim fosilima“.
