Rikica Albahari zastaje ispred jedne od fotografija na izložbi „Lica Holokausta“ i pokazuje na lice žene koja je bila njena tetka, Berta. „Evo, to je Berta, sestra mog oca“, kaže Rikica, koja s ponosom deli priču o porodici koja je tokom Holokausta pretrpela velike gubitke. „Ja sam preživela Holokaust. Bili smo u izbeglištvu sve do 1945. godine kada smo se vratili u Sarajevo“, dodaje.
Rikica Albahari, rođena 1941. godine u Sarajevu, deli uspomene na svoje izbeglištvo, koje je uključivalo putovanja kroz Mostar, Split, Velu Luku i Bari u Italiji, gde su njena porodica i ona bile primorane da se skrivaju pod lažnim identitetima. Njen otac, koji je bio vojnik Kraljevine Jugoslavije, uhvaćen je i odveden u zarobljeništvo u Nemačku, dok su mnogi članovi njihove porodice izgubili život u logorima.
Otkriveni tragovi života
Rahela Džidić, predsednica Jevrejske opštine u Sarajevu, ističe da su tragovi života sarajevskih Jevreja pronađeni potpuno slučajno, u dve kutije koje su sadržavale više od 300 koverata, uključujući fotografije i negativne zapise. „Ovi skromni tragovi podsećaju nas da su svi ti ljudi imali svoj identitet, dom, porodicu i uspomene“, naglašava Džidić.
Ona dodaje da izložba služi kao podsećanje na naše sugrađane koji su delili iste ulice i živeli u istim mahalama kao i mi. „Holokaust nije počeo logorima, već rečima i mržnjom“, dodaje Džidić.
Pojedinci iza brojeva
Elma Softić-Kaunic, voditeljka Arhiva Jevrejske opštine, ističe da su pronađeni dokumenti i fotografije postali ključni deo izložbe. „Ovo je malo blago koje obuhvata 328 ljudi, a svaki od njih ima svoju priču“, kaže Softić-Kaunic, naglašavajući važnost vraćanja identiteta pojedincima koji su stradali.
Ona dodaje da se o Holokaustu često govori kroz velike brojeve, ali ova izložba ima za cilj da pokaže individualne sudbine. „Dajemo im lica i vraćamo im individualnost“, zaključuje.
Sećanje na prošlost
Jakob Finci, predsednik Jevrejske zajednice u Bosni i Hercegovini, naglašava da se genocid dogodio više puta u regionu. „Holokaust je bio prvi i najveći genocid, a slični događaji su se ponovili u Bosni i Hercegovini tokom devedesetih“, kaže Finci, pozivajući mlade da se upoznaju sa ovom temom koja se nedovoljno obrađuje u školama.
Finci se seća kako je u vreme socijalističke Jugoslavije postojala veća svest o ovim temama i naglašava potrebu za podsećanjem na istorijske činjenice koje se često zaboravljaju.
Stradanje Jevreja u NDH
Istoričar Husnija Kamberović ukazuje na to da je više od 80% bosanskohercegovačkih Jevreja stradalo tokom Holokausta, a mnoge jevrejske zajednice nakon rata više nisu mogle da se obnove. On naglašava da se sećanje na žrtve Holokausta ne odnosi samo na jevrejsku zajednicu, već na celo društvo, ističući važnost pamćenja svih nedužno stradalih.
Izložba „Lica Holokausta“ predstavlja značajan doprinos kulturi sećanja i poziva sve da se podsete na ljudske sudbine koje su iza brojeva.
